SER: Stop subsidie voor energie uit verbrand omgekapt bos

Uit: De Telegraaf, door Edwin Timmer. 30 juni 2020.

Ⓒ HOLLANDSE HOOGTE / NEDERLANDSE FREELANCERS

Zelfs Marianne Minnesma trok onlangs openlijk haar handen af van het gebruik van biomassa. Had ze eerst met Urgenda nog zo gevochten om de overheid te dwingen meer aan hernieuwbare energie te doen, nu kwam ze tot de conclusie dat Nederlands’ belangrijkste troef – houtige biomassa – eigenlijk alleen maar slecht is voor het klimaat, biodiversiteit en luchtkwaliteit.

Het SER- advies, waarvan dinsdag een concept uitlekte, volgt op het felle maatschappelijke debat tussen voor- en tegenstanders van gesubsidieerde biomassacentrales. Hoewel de SER geen onmiddellijk einde eist van de subsidies, noch een bouwstop voor nieuwe centrales, lijken luidruchtige tegenstanders als Comité Schone Lucht en de MOB van Johan Vollenbroek toch voor een groot deel gelijk te hebben gekregen. Ook voor de SER is biomassa immers ‘over en sluiten’.

BEKIJK OOK:Biomassa: bijna niemand ziet er iets groens in

Energieakkoord

Dat was tien jaar geleden nog zo anders. Om het aandeel hernieuwbare energie te stimuleren, besloot het kabinet in het Energieakkoord om ook het verbranden van houtpellets als klimaatvriendelijk aan te merken. Subsidies hielpen biomassa uitgroeien tot grootste leverancier van ‘hernieuwbare’ energie van Nederland. Zelfs groter dan wind- en zonne-energie.

BEKIJK OOK:Vier prangende vragen over biomassa

Tot critici – van wetenschappers tot activistische ngo’s – de luchtbel doorprikten dat het verbranden van biomassa goed zou zijn voor het klimaat. Daarna volgden al snel andere argumenten tegen het kappen van bossen voor stroom en warmte. Zo wordt de kaalkap in de Verenigde Staten en Estland als een ramp gezien voor de biodiversiteit en een aanslag op onze luchtkwaliteit. Bovendien: zelfs aardgas levert minder CO2-uitstoot op dan het verbranden van biomassa.

Het advies van de commissie, onder leiding van VVD-coryfee Ed Nijpels, gaat ook in op de houtstook door burgers in open haarden en kachels. „Verbranding met een te lage milieuprestatie moet worden ontmoedigd”, stelt het advies. De SER verzoekt de regering het gedrag van de burger ’te beïnvloeden’ om geen vuurtje meer te stoken bij ongunstig weer. Lees: als er kans is op smog door de rooklucht.

’Stuurloze intentieverklaring’

Toch is niet iedereen is blij met de SER. Comité Schone Lucht zag liever een direct moratorium op houtige biomassasubsidies. „Dit advies is een stuurloze intentieverklaring en dus een vrijbrief aan de politiek”, vreest Fenna Swart. „Er wordt geen deadline gevraagd voor het stoppen met subsidies. Er hoeft van de SER geen onmiddellijk moratorium op nieuwe centrales. Op deze manier kunnen het kabinet en grote energiebedrijven gewoon door op de ingeslagen weg.”

“Er wordt geen deadline gevraagd voor het stoppen met subsidies”

Johan Vollenbroek van de milieuorganisatie MOB is iets optimistischer. Maar de SER zou nog strenger mogen zijn wat betreft luchtkwaliteit. „Ze erkent weliswaar dat de luchtkwaliteit moet worden verbeterd en emissies verlaagd, maar ze eist niet het gebruik van best beschikbare technieken, zoals een doekenfilter”, zegt Vollenbroek.

Toehoorders verrast nu Marjan Minnesma aardgas verkiest boven biomassa

Uit De Telegraaf, 15 juni 2020. Door Edwin Timmer

Met de jarenlange klimaatzaak dwong Marjan Minnesma de overheid via de rechter versneld te stoppen met fossiele brandstoffen. Van het gas af is het nieuwe Haagse mantra en het kabinet stimuleert houtige biomassa als vorm van ’hernieuwbare energie’. Nu het boegbeeld van Urgenda zich echter voegt bij de critici van houtstook voor energie, en tegelijkertijd een lans breekt voor aardgas, vinden velen dat curieus.

Edwin Timmer

Marjan Minnesma was zich zondagavond kennelijk bewust van de opmerkelijke klimaatuitspraak die ze zojuist had gedaan. „Dat klinkt heel raar uit mijn mond”, klonk het. Het gebeurde tijdens een interview in het EO-radioprogramma Dit is de dag. En menig luisteraar zat met de oren gespitst.

„Als ik het heel cru zou stellen, zou ik zeggen: op dit moment is het beter om aardgas te gebruiken en een boom te planten, dan om biomassa te gebruiken en een boom te planten”, formuleerde Minnesma. Huh? Prijst de klimaatkoningin van Nederland het gebruik van aardgas aan? Terwijl Den Haag, mede op aandringen van klimaatactivisten, toch juist een beleid uitrolt dat huizen aardgasvrij maakt? Wat is hier aan de hand?

Op sociale media reageerden opiniemakers verrast. ’Onbegrijpelijk’, stelde columnist en energiedeskundige Remco de Boer. Een ’ommezwaai’, oordeelde wetenschapsjournalist Simon Rozendaal. Volgens Fenna Swart van Comité Schone Lucht nam Minnesma niet eerder publiekelijk zo openlijk afstand van houtige biomassa. Ze doet het overigens terwijl de afgelopen maanden het maatschappelijke verzet groeit tegen biomassa wegens de luchtvervuiling en het verlies aan biodiversiteit.

Miljardensubsidies

Minnesma kwam wereldwijd in de schijnwerpers te staan dankzij de Urgenda-zaak. De Hoge Raad gaf haar gelijk dat de Nederlandse overheid meer moet doen om de CO2-uitstoot te verlagen. Mede door de klimaatzaak besloot het kabinet te koersen op het van het aardgas afhalen van huizen. Daarnaast stimuleert Den Haag het gebruik van biomassa door miljardensubsidies.

Op Radio 1 erkende Minnesma dat ze biomassa twintig jaar geleden als onderzoeker aan de Vrije Universiteit nog als ’oplossing’ zag tegen de opwarming van de aarde. Maar volgens de Urgenda-voorzitter is klimaatverandering inmiddels zo nijpend dat de wereld geen tijd meer heeft om nog biomassa te gebruiken. De CO2 van elke opgestookte boom blijft te lang in de atmosfeer, en vormt daarmee een risicovol opwarmend effect.

„Ik zie voortschrijdend inzicht bij Minnesma”, zegt Rozendaal verheugd. „Daar kan ik wel bewondering voor opbrengen.” Ook het feit dat ze aardgas nu duidelijk als een ’overgangsbrandstof’ ziet, waardeert de schrijver van Warme aarde, koel hoofd. Dat is namelijk ook één van de kernpunten in zijn boek.

Sommigen begrepen uit de woorden van Minnesma dat ze de Groningse gaskraan weer open wil draaien. Maar dat weerspreekt ze. Wel stelt Minnesma dat het verstoken van gas slechts de helft van de CO2-uitstoot oplevert in vergelijking met het verbranden van biomassa. Zolang aardwarmte, zonnepanelen en windmolens nog onvoldoende energie opwekken, kunnen we het beste gas gebruiken, meent Minnesma. Tot in elk geval 2030. Rozendaal ziet overigens een langere toekomst voor gas.

Hoewel de woorden van Minnesma voor veel luisteraars klonken als donderslag bij heldere hemel, stelt ze zelf dat Urgenda al langer kritisch is op biomassa. Zo ondertekende Minnesma enkele weken geleden de brandbrief aan de Sociaal-Economische Raad om te pleiten voor afschaffing van subsidies voor opstook van houtige biomassa.

Kentering

Toch vormt juist dit optreden een kentering, stelt Fenna Swart van het Comité Schone Lucht. Zij strijdt tegen de komst van ’s lands grootste biomassacentrale bij Diemen en overziet het groeiende veld aan actoren dat zich tegen biomassa begint uit te spreken. „In eerdere instantie leek Urgenda biomassa nog te steunen als tijdelijke oplossing. Bovendien is dit de eerste keer dat Minnesma zich publiekelijk zo duidelijk uitspreekt.”

Urgenda loopt volgens Swart niet weg voor het, wellicht onbedoelde, effect dat de klimaatzaak heeft gehad: „De Urgenda-zaak duwde de overheid verder in de richting van het subsidiëren van het verbranden van houtpellets. Voor het kabinet is het nu eenmaal, op papier, de makkelijkste manier om ’hernieuwbare energie’ te stimuleren.” Een nieuwe openstelling voor subsidie begin dit jaar zorgt inmiddels voor een verdere groei van de vraag naar houtige biomassa, aldus de activiste.

Minnesma werpt deze kritiek verre van zich. „Ik voel me totaal niet verantwoordelijk voor de keuze die de overheid heeft gemaakt voor het subsidiëren van biomassa. Dat komt voort uit het Energie- en Klimaatakkoord”, zegt ze. Minister Wiebes stelde vorige week in de Tweede Kamer nog dat hij nog geen afscheid wil nemen van biomassa. Het zou te belangrijk zijn om de klimaatdoelen te halen – zoals Urgenda via de rechter heeft geëist.

Klimaatpublicist Rutger van den Noort heeft nog een kanttekening. „Het kan zijn dat Urgenda al langer kritisch was op biomassa. Maar men droeg altijd het idee uit dat we zo snel mogelijk naar hernieuwbare energie moesten, zelfs zonder dat een reële back-up mogelijk was voor onze energiehuishouding. Nu erkent Minnesma dat aardgas nodig is als overgang. En zo is het. Het moet allemaal veel geleidelijker.” Gasketels afkoppelen om Amsterdamse huizen aan een warmtenet op biomassa te koppelen, zoals het hoofdstedelijke stadsbestuur wil, noemt Van den Noort ’het paard achter de wagen spannen’.

Minnesma is optimistisch dat we met wind op zee en zonnepanelen op bestaande gebouwen een heel eind komen. „Tegen windmolens op zee bestaat weinig weerstand”, zegt de klimaatactiviste. Van het vol leggen van weilanden met zonnepanelen is ze géén voorstander. „Het is ook niet nodig.”

’Biomassa-akkoord staat op springen’

Greenpeace: duurzaamheid niet bewezen

10 juni 2020, Door EDWIN TIMMER in Telegraaf BINNENLAND

AMSTERDAM – Het convenant over houtige biomassa als bijstook in kolencentrales hangt aan een zijden draad. Volgende week behandelt een geschillencommissie de klacht van Greenpeace dat energiebedrijven nog steeds niet in staat zouden zijn de door hen gebruikte biomassa als duurzaam te waarborgen.

Voor biomassa zouden alleen bewezen duurzame houtpellets mogen worden gebruikt, maar volgens Greenpeace is er geen zekerheid dat dat ook echt gebeurt.
Ⓒ DIJKSTRA BV

„Dit convenant staat op springen”, zegt directeur Joris Thijssen van Greenpeace. De belofte om alleen bewezen duurzame houtpellets te gebruiken, vormde in 2015 de spil van het akkoord tussen energiebedrijven en vijf milieuorganisaties. Als biomassa dan echt nodig was om klimaatneutraal energie op te wekken, dan alleen met hout uit bijvoorbeeld FSC-gecertificeerde bossen. Alleen dan wilden ook Milieudefensie, Natuur & Milieu en het Wereld Natuur Fonds instemmen.

Bosbeheer

„We praten nu zeven jaar, en we schieten niks op. De bijstook van biomassa wordt opgevoerd, maar zekerheid over duurzaam bosbeheer kan men niet geven”, zegt Thijssen.

Vorig jaar spande Greenpeace daarom al een kort geding aan. De rechter verwees echter naar de geschillencommissie uit het convenant. Die komt woensdag 17 juni bijeen.

“We praten nu zeven jaar, en we schieten niks op”

Koepelorganisatie Energie-Nederland erkent het conflict, maar meent dat het convenant wel functioneert, aldus een woordvoerster. Zo zijn de ’strengste duurzaamheidseisen ter wereld afgesproken’ om te verzekeren dat de biomassa in elektriciteitscentrales ’daadwerkelijk duurzaam is en niet leidt tot kaalslag van bossen’.

De ruzie komt op een gevoelig moment. Bewonersorganisaties spreken zich steeds luider uit tegen houtverbranding voor stroom en warmte. Uit angst voor vuile lucht en verlies van biodiversiteit. De mythe dat biomassa klimaatneutraal zou zijn, is volgens wetenschappers ook wel doorgeprikt.

’Sjoemelhout’

In de strijd tegen biomassa zijn vooral de Landelijke Federatie tegen Biomassacentrales en het Comité Schone Lucht zichtbaar. Naar eigen zeggen omdat de traditionele milieuorganisaties zich te koest houden. „Het is net of zij door het convenant, waarmee ze groen licht gaven aan import van biomassa, met de handen op de rug zijn gebonden”, meent actievoerster Fenna Swart.

“Het is net of zij met de handen op de rug zijn gebonden”

Zo benoemt Milieudefensie in een video op haar website wel de nadelen van biomassa en beklaagt ze zich over ’sjoemelhout’. Maar de grotendeels van overheidssubsidie levende organisatie rept met geen woord over haar eigen rol als convenantondertekenaar. Voor een toelichting had de vereniging van directeur Donald Pols geen tijd.

Het klappen van het convenant belet energiebedrijven niet door te gaan met import van houtpellets. Maar pijnlijk en symbolisch is het wel, meent Greenpeace. Thijssen: „Het zou goed zijn als de Tweede Kamer en minister Wiebes de subsidies stopzetten. Want wat is nog de klimaatwinst als de duurzaamheid niet kan worden aangetoond?

Bekijk ook in de Telegraaf:

Brandbrief aan SER tegen biomassa

Groene biomassa volksverlakkerij